Teknoloji Hazırlık Seviyesi (TRL/THS) Nedir? Projeniz Ticarileşmeye Ne Kadar Hazır?
Günümüzde teknoloji geliştirme hızla artarken, bir fikrin veya prototipin gerçekten ticarileşmeye hazır olup olmadığını anlamak her zamankinden daha kritik hale geldi. Birçok girişimci, KOBİ ve Ar-Ge ekibi projelerinin olgunluk düzeyini değerlendirmekte zorlanıyor. Tam da bu noktada “Teknoloji Hazırlık Seviyesi (TRL/THS)” kavramı devreye giriyor.
TRL, ilk olarak NASA tarafından geliştirilmiş, daha sonra tüm dünyada standart hâle gelmiş bir metodoloji. Türkiye’de ise TÜBİTAK tarafından “Teknoloji Hazırlık Seviyesi (THS)” olarak uyarlanmış durumda.
Bu yazıda TRL/THS’nin ne olduğunu, hangi aşamaları içerdiğini ve projenizin olgunluk seviyesini nasıl değerlendirebileceğinizi güncel ve profesyonel bir dille bulabilirsiniz.
TRL / THS Nedir?
Teknoloji Hazırlık Seviyesi, bir teknolojinin fikir aşamasından ticarileşmeye kadar geçirdiği tüm yolculuğu ölçen bir olgunluk değerlendirme yöntemidir.
Temel amacı, “Bu teknoloji ne kadar hazır?” sorusuna ortak bir dil ile yanıt vermektir.
NASA tarafından geliştirilen sistem daha sonra havacılık, savunma, enerji, biyoteknoloji, yazılım, sağlık teknolojileri ve girişimcilik ekosistemi gibi birçok alanda standart hale geldi. TÜBİTAK’ın da resmi değerlendirmelerinde kullanılan THS metodolojisi, projelerin nesnel ve somut verilerle değerlendirilebilmesini sağlar.
TRL / THS Seviyelerinin Genel Mantığı
TRL/THS seviyesi 1’den 9’a doğru yükselir.
Seviye arttıkça teknoloji, fikrin doğrulanmasından prototip testlerine; pilot uygulamadan pazara girişe doğru daha olgun hâle gelir.
1 ve 2. seviyelerde bilimsel temel ve konsept tanımı yapılırken, 3. seviyede kavram kanıtı ortaya çıkar. 4 ve 5. seviyeler laboratuvar prototiplerinin doğrulandığı, 6 ve 7. seviyeler ise gerçek ortama yakın ya da doğrudan gerçek ortamdaki prototip testlerinin yapıldığı aşamalardır. 8. seviye üretim hazırlıklarının tamamlandığı, 9. seviye ise ürünün artık piyasada operasyonel olarak kullanıldığı en yüksek olgunluk düzeyidir.
Bu yaklaşım, projelerin “teknik olarak ne kadar ilerlediğini” somut şekilde ortaya koyar.
Neden TRL / THS Önemli?
1. Yatırımcılar ve fon sağlayıcılar için güvenilir bir gösterge sağlar.
Projenizin hangi aşamada olduğunu net ifade etmiş olursunuz.
Erken aşamada teknik riskin daha yüksek olduğu; prototip, pilot uygulama ve kalite süreçlerinin ilerledikçe risklerin azaldığı açıkça görülür.
2. Ar-Ge yönetimi için yol haritası oluşturur.
Bir firmanın veya girişimin hangi teknik aşamaları tamamladığını, sırada ne olduğunu ve hangi testlerin yapılması gerektiğini belirlemesine yardımcı olur.
3. TÜBİTAK ve kamu desteklerinde resmi bir değerlendirme kriteridir.
TÜBİTAK destek programlarında THS seviyesi hem mevcut durum hem hedeflenen durum olarak doldurulur.
Her seviye için soru setleri bulunmaktadır ve bu soruların en az yüzde 80’inin karşılanması, ilgili seviyenin tamamlanmış kabul edilmesini sağlar.
4. Ürün geliştirme sürecindeki darboğazları görünür kılar.
Bazı projelerde prototip bulunur, ancak test altyapısı, dokümantasyon veya sertifikasyon eksiktir.
TRL, bu boşlukları fark etmenizi sağlar.
TÜBİTAK’ın THS Yaklaşımı
TÜBİTAK, farklı sektörler için ayrı soru setleri oluşturmuştur:
mühendislik, yazılım, biyoteknoloji, tarım, sağlık, malzeme, enerji gibi alanlar için özelleştirilmiş değerlendirmeler yapılır.
Her soru eşit ağırlıktadır ve proje yürütücüleri hem mevcut hem hedeflenen THS seviyesini belirtmek zorundadır.
Bu yöntem, sektör bağımsız fakat adil bir değerlendirme yapmayı mümkün kılar.
Projeler sıradaki seviyeye geçmeden önce bir önceki seviyedeki gereklilikleri tamamlamak zorundadır.
Bu nedenle TRL/THS yaklaşımı, Ar-Ge süreçlerinin “doğru sırada” ilerlemesini de teşvik eder.
Projenizin Ne Kadar Hazır Olduğunu Nasıl Anlarsınız?
Aşağıdaki sorular, teknolojinizin hangi seviyede olduğunu hızlıca anlamanıza yardımcı olur:
- Bilimsel temeliniz, teorik altyapınız net mi?
- Kavram kanıtını deneysel veya analitik olarak gösterebildiniz mi?
- Laboratuvar ortamında prototip ürettiniz ve test ettiniz mi?
- Gerçek ortama yakın bir ortamda testler yaptınız mı?
- Pilot uygulama veya saha testi gerçekleştirdiniz mi?
- Kullanıcı dokümanları, kalite süreçleri, sertifikasyon ve üretim planları hazır mı?
- Teknoloji gerçek bir pazarda aktif olarak kullanılıyor mu?
Bu sorulara verdiğiniz yanıtlar, bulunduğunuz seviyeyle birlikte ticarileşme potansiyelinizi de ortaya koyar.
Girişimciler ve Firmalar İçin Stratejik Değerlendirme
Teknoloji geliştirme süreci yalnızca mühendislik veya laboratuvar çalışmalarıyla sınırlı değildir.
TRL/THS, iş geliştirme ve ticarileşme stratejileriyle birlikte yürütülmelidir.
Birçok girişim, TRL 5–6 seviyelerine ulaştığında “teknik olarak hazırız” yanılgısına düşse de pazar araştırması, iş modeli, maliyet yapısı, üretim altyapısı ve sertifikasyon süreçleri eksik olduğu için ticarileşme gerçekleşmeyebilir.
Bu nedenle teknoloji olgunluğunu değerlendirirken aynı zamanda şu sorular da önemlidir:
- Ürününüz hangi pazara hizmet edecek?
- Rakipleriniz kim?
- Regülasyonlar, sertifikasyon gereklilikleri neler?
- Ölçeklenebilir üretim için kaynaklarınız yeterli mi?
- Ürün fiyatlandırılması ve maliyet analizleri yapıldı mı?
- Müşteri validasyonu gerçekleştirildi mi?
Başarılı bir ticarileşme ancak teknik olgunluk ile iş planının buluştuğu noktada mümkün olur.
Pratik Tavsiyeler
- Projenizin her aşamasını belgeleyin. Test raporları, prototip çıktıları ve laboratuvar sonuçları hem fon hem yatırım süreçlerinde kritik önem taşır.
- Erken dönemde THS değerlendirmesi yaparak hangi aşamalara odaklanmanız gerektiğini belirleyin.
- Ürün geliştirme sürecine pazarlama, ticarileşme ve sertifikasyon planlarını erken dahil edin.
- Fon başvurularında THS seviyenizle uyumlu hedefler belirleyin. Gereğinden yüksek hedefler proje riskini artırır.
- Pilot testleri mümkün olduğunca erken başlatın; kullanıcı geri bildirimi TRL 7’ye geçişte büyük avantaj sağlar.
Projeniz Gerçekten Ticarileşmeye Hazır mı?
TRL/THS metodolojisi, bir teknolojinin olgunluğunu ölçmek için en güvenilir araçlardan biri.
Girişimciler için teknoloji geliştirme sürecini daha öngörülebilir kılıyor; firmalar için ise Ar-Ge yatırımlarını doğru aşamalara yönlendirmeyi mümkün hâle getiriyor.
Eğer bir ürün veya teknoloji geliştiriyorsanız, kendinize şu soruyu mutlaka sorun:
“Hangi seviyedeyim ve bir sonraki seviyeye geçmek için neye ihtiyacım var?”
Bu soruya vereceğiniz net cevap, hem ticarileşme hızınızı artıracak hem fon ve yatırım görüşmelerinde sizi birkaç adım öne çıkaracaktır.
Hazırlayan:
Şeyma YAZAN
Girişimcilik/İş Geliştirme Uzmanı
